Przedwojenna fotografia z Widz – nasz kiermasz

Oto kolejne zdjęcie, które możesz opublikować na stronie naszewidze.

1937 Widze has sidewalks (zmn.)

W notatkach mój ojciec wspomina, że kobieta w środku tego zdjęcia nazywała się Zenia. Nazwisko nieznane. Na odwrocie zdjęcia napisał, że „W Widzach są chodniki”. Ojciec uważał, że w czasie wojny ta kobieta i jej mąż zostali straceni przez nazistów.

Tom J.

Tekst na odwrocie zdjęcia:
To zdjęcie posyłam tylko
po to, abyś uwierzył, że
w Widzach naprawdę
są chodniki (przed sa-
mą księgarnią).
Fotografował Sajkowski,
mamy w Widzach
i filmówki też.
Widzisz tu nasz „kiermasz” *

* Kiermasz (niem. Kirmes(se), średniowieczny germ. kimësse – uroczystość poświęcenia kościoła – wywodząca się ze średniowiecza uroczystość wiejska organizowana zwykle w czasie parafialnego odpustu, poświęcenia kościoła lub święta patrona parafii. Później nazywano tak imprezę taneczną organizowaną razem z jarmarkiem. Dziś określenie to wiąże się z imprezami rozrywkowymi lub handlowymi, może to być m.in. sprzedaż określonego rodzaju artykułów np. kiermasz książek, kiermasz odzieży, kiermasz rękodzieł i sztuki ludowej, organizowanych zazwyczaj pod gołym niebem.

W Widzach funkcjonowały księgarnie prowadzone przez organizacje:
– Ognisko Nauczycielskie,
– Polska Macierz Szkolna.

Reklamy

Dzieje Korpusu Kadetów w Rawiczu po wybuchu II wojny światowej

Odnośnie historii dot. Teofila Wadejszo z Widz (ucznia Korpusu Kadetów w Rawiczu) należy dodać, że Szkoła Wojskowa w Rawiczu znajdowała się blisko starej przedwojennej granicy polsko-niemieckiej (obecnie woj. wielkopolskie). Mój ojciec uważał, że pierwszego dnia wojny, 1 września 1939 r., podczas zdziczałego ataku nazistów, otoczono Szkołę i schwytano wszystkich, którzy byli w środku. Mój ojciec wierzy, że nikt nie przeżył. Byłoby interesujące, gdyby ktoś inny mógł potwierdzić tę historię.

T.  Jasiński

Rawicz był miastem granicznym, stanowił zachodnią rubież Rzeczypospolitej. 1 września 1939 r. wkroczył do Rawicza mały oddział niemiecki. W ratuszu nastąpiło przejęcie władzy przez okupanta i powołanie tymczasowego burmistrza. Jednak wobec nasilającej się strzelaniny, oddział wycofał się. Hitlerowcy zajęli ponownie miasto 5 września. Pierwsze egzekucje na ludności polskiej miały miejsce już w październiku 1939 r. W rawickim więzieniu w latach okupacji zamordowano około 1300 osób. W latach 1939-1941 z miasta wysiedlono większość Polaków do Generalnego Gubernatorstwa, a w zamian sprowadzono Niemców w ramach akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich.

Wg Wikipedii

 

Teofil Wadejszo – żołnierz z Widz

Oto człowiek z Widz, który był żołnierzem podczas II wojny światowej. Nazywał się Teofil Wadejszo.

1936 Teofil
W zbiorze korespondencji mojego Ojca są dwa listy od Teofila. Był dobrym przyjacielem rodziny i był częstym gościem w domu Jasińskich w Lipołatach. Teofil był kadetem w Polskiej Szkole Wojskowej w Rawiczu.*
Oto fragmenty (góra i dół) dwóch liter, jedna z 1936 i druga z 1937. Widać daty i lokalizacje, w których pisano listy, jeden z Widz i jeden z Rawicza. Oba listy mają adres Rawicza na dole.

1936 and 1937 listy top and bottom
Do tego dołączony jest fragment listu, który moja ciotka Janina Jasińska napisała do mojego ojca w listopadzie 1939 r. Tu wspomina, że od czasu inwazji nazistów nie słyszano o trzech chłopcach Wadejszo.

1939 21 listopad - strona #2 - from Nina - Teofil

Tom J.

Korpus Kadetów Nr 2  został utworzony 28 września 1919 roku w Modlinie. W 1926 roku został przeniesiony do Chełmna. W 1936 roku został przeniesiony do Rawicza i połączony z tamtejszym Korpusem Kadetów Nr 3, który został przemianowany na Korpus Kadetów Nr 2. Korpus posiadał uprawnienia ogólnokształcącej państwowej szkoły średniej. W korpusie kompanie stanowiły roczniki. 5 kompania / 5 rok nauki – podsumowanie zdobytej wiedzy.
Najważniejszym nabytkiem architektonicznym Rawicza w okresie międzywojennym był okazały gmach szkolny Korpusu Kadetów nr 2, obecny budynek szpitala. Został on zbudowany w latach 1926-1928. Był to okres, kiedy rozrastający się zakład nie mógł się już pomieścić w tzw. białych koszarach. Koszty budowy poniósł magistrat miasta. Duże zasługi przy jego założeniu położył ppłk. M. Merkisz. Celem zakładu było przygotowanie w tzw. gimnazjum i liceum wojskowym przyszłej kadry oficerskiej. Jego ukończenie dawało abiturientom z jednej strony maturę typu matematyczno – przyrodniczego, albo klasycznego, a z drugiej – wyszkolenie wojskowe uprawniające do wstąpienia do szkoły podchorążych. Wychowankami Korpusu Kadetów w Rawiczu byli późniejsi dowódcy i członkowie elit intelektualnych. Wybór granicznego Rawicza, stanowiącego zachodnią rubież Rzeczypospolitej, nie był przypadkowy.

 

 

Szkoły powszechne w gminie Widze – 1926 r.

Nazwa szczegółowa instytucji: Publiczna Szkoła Powszechna
Rodzaj instytucji: szkoła powszechna
Szkoła: szkoła powszechna
Kierownik: Niżankowski Władysław
Inspektor: Próchnik Kazimierz
W 1926r.: Miejscowość: Widze
Powiat: brasławski
Województwo: wileńskie
W 2017r.: Miejscowość: Відзы; Vidzy
Powiat: Białoruś
Województwo: Białoruś
 

Nazwa szczegółowa instytucji: jednoklasowa szkoła powszechna
Rodzaj instytucji: jednoklasowa szkoła powszechna
Szkoła: jednoklasowa szkoła powszechna
Kierownik: Kozakiewicz Marjan
Inspektor: Próchnik K.
W 1926r.: Miejscowość: Biciuny
Powiat: brasławski
Województwo: wileńskie
W 2017r.: Miejscowość: Біцюны; Biciuny
Powiat: Białoruś
Województwo: Białoruś

Nazwa szczegółowa instytucji: szkoła powszechna
Rodzaj instytucji: szkoła powszechna
Szkoła: szkoła powszechna
Opiekun: Machała Teofil
Kierownik: Machała T.
Inspektor: Próchnik K.
W 1926r.: Miejscowość: Czeszułańce
Powiat: brasławski
Województwo: wileńskie
W 2017r.: Miejscowość: Češul?nai
Powiat: Litwa
Województwo: Litwa

Nazwa szczegółowa instytucji: szkoła powszechna
Rodzaj instytucji: szkoła powszechna
Szkoła: szkoła powszechna
Opiekun: Girjatowicz Ed.
Kierownik: Sajkowska S.
Inspektor: Próchnik K.
W 1926r.: Miejscowość: Kajaty
Powiat: brasławski
Województwo: wileńskie
W 2017r.: Miejscowość: Kajotai

 

Nazwa szczegółowa instytucji: szkoła powszechna
Rodzaj instytucji: szkoła powszechna
Szkoła: szkoła powszechna
Kierownik: Wasilewska Józefa
Inspektor: Próchnik Kazimierz
W 1926r.: Miejscowość: Stryłungi
Powiat: brasławski
Województwo: wileńskie
W 2017r.: Miejscowość: Strilungiai
Powiat: Litwa
Województwo: Litwa

Nazwa szczegółowa instytucji: szkoła powszechna
Rodzaj instytucji: szkoła powszechna
Szkoła: szkoła powszechna
Opiekun: Zahorski Antoni
Kierownik: Olszewska Leokadia
Inspektor: Próchnik K.
W 1926r.: Miejscowość: Żwirbliszki
Powiat: brasławski
Województwo: wileńskie
W 2017r.: Miejscowość: nie istnieje
Powiat: Białoruś
Województwo: Białoruś

 

Nazwa szczegółowa instytucji: szkoła powszechna
Rodzaj instytucji: szkoła powszechna
Szkoła: szkoła powszechna
Kierownik: Chrołowa Genowefa
Inspektor: Próchnik K.
W 1926r.: Miejscowość: Żdegiele
Powiat: brasławski
Województwo: wileńskie
W 2017r.: Miejscowość: Ждэгелі; Zdehieli
Powiat: Białoruś
Województwo: Białoruś

 

 

 

 

Tomasz Wawrzecki – sprawowane urzędy, majątek

Tomasz Antoni Wawrzecki (1759-1816), ślub 27.04.1787 z Józefą Pac (1747-1798)

Sprawowane urzędy
podkomorzy kowieński w 1784 roku,
– poseł Sejmu Czteroletniego z powiatu brasławskiego w 1788 roku,
– we wrześniu 1789 roku wszedł w skład Deputacji do Formy Rządu, powołanej przez Sejm Czteroletni dla określenia ustroju Rzeczypospolitej,
– chorąży wielki litewski w 1791 roku,
– członek Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej i uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792,
– podczas powstania kościuszkowskiego fundator walki zbrojnej, organizator i dowódca na Żmudzi i w Kurlandii, radca i pełnomocnik Rady Najwyższej Narodowej, od 16 października generał lejtnant. Po klęsce bitwy pod Maciejowicami i pojmaniu Kościuszki  naczelniki insurekcji decyzją (za poręczeniem Kołłątaja) Rady Najwyższej Narodowej z 12 października. Wraz z Zajączkiem kierował działaniami wojskowymi w późniejszej fazie powstania. Po ostatnich próbach oporu w Warszawie, rzezi Pragi i kapitulacji wycofał się z pozostałym wojskiem pod Radoszyce, gdzie 16 listopada ostatnie oddziały powstańcze uległy rozproszeniu,
– w niewoli rosyjskiej (zesłanie na Syberię) od 1794 do 1796,
– wszedł w 1813 do Rady Najwyższej Tymczasowej Księstwa Warszawskiego,
– członek Rządu Tymczasowego Królestwa Polskiego w 1815 roku,
– w Królestwie Polskim minister sprawiedliwości,
– minister prezydujący w Komisji Rządowej Sprawiedliwości Królestwa Polskiego w latach 1815-1816 (minister sprawiedliwości),
– senator-wojewoda Królestwa Polskiego w 1815 roku.

Majątek
– znaczny majątek w powiecie Wiłkomirskim,
– dobra wniesione prze żonę – Kowale w Trockiem (matka żony wyznaczyła jej 230000 złp posagu przy zamążpójściu).

 

 

Wawrzeccy w Mejsztach (do 1818 r.) i Widzach Łowczyńskich (do 1830 r.)

Tomasz Wawrzecki (ostatni Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w czasie insurekcji kościuszkowskiej) urodził się w Mejsztach, które były w posiadaniu Wawrzeckich z bliskiej rodziny (do 1818 r.). Przebywał w Widzach Łowczyńskich, które były we władaniu Wawrzeckich z dalszej rodziny (1661-1830).

Mejszty
Mejkszty – to dawna nazwa tej miejscowości. Początkowo folwark należał do rodziny Naruszewiczów, a potem jako wiano żony otrzymał Augustyn Wawrzecki. Od Wawrzeckich jako posag Pauliny Wawrzeckiej (c. gen. Józefa Wawrzeckiego, który był bratem Tomasza Wawrzeckiego) przeszedł na własność Michała Meysztowicza z Pojościa w powiecie poniewieskim (1818). Po tym, jak młoda para osiedliła się w Mejksztach na stałe, zmieniona została też nieco nazwa tej miejscowości tak, by była ona bardziej dostosowana do brzmienia nazwiska właścicieli. Od XIX wieku i aż do II wojny światowej miejscowość ta znana była pod nazwą Meyszty (co prawda lud okoliczny tej nowej nazwy nie zawsze używał, a często wręcz nazwisko dziedziców dostosowywał do nazwy miejscowości, przerobiwszy je na Mejksztowiczów). Ostatnim właścicielem Mejkszt był syn Michała i Marii z Potockich, Szymon Meysztowicz junior.

Widze Łowczyńskie
W I połowie XVII wieku właścicielem majątku był Jan Naruszewicz (~1580–1616), łowczy litewski, i możliwe, że właśnie od jego stanowiska nazwano ten majątek (pierwsze pojawienie się komponentu Łowczyńskie datowane jest na 1586 rok). Jego córka Helena Aleksandra wyszła w 1661 roku za Augustyna Wawrzeckiego, podczaszego mińskiego, wnosząc mu w posagu m.in. ten majątek. Po nich Widze Łowczyńskie odziedziczył ich syn Władysław Jan Kazimierz, podstoli miński żonaty z Marianną z Kostrowickich. Ich syn Felicjan, miecznik brasławski, jego syn Stanisław Jakub żonaty z Anną z Sielickich i ich syn Michał Wawrzecki (1785–1846), wojski brasławski byli kolejnymi właścicielami majątku. Częstym gościem był tu wtedy Tomasz Wawrzecki, który tu się leczył wodami jeziora Smerdis (którego nazwa związana była z zapachem siarkowodoru) i który tu zmarł (jest pochowany w Widzach). Ostatnim Wawrzeckim dziedzicem tego majątku był w latach 1820–1846 syn Michała, Michał junior (1785–1846), żonaty z Katarzyną z Łopacińskich. Ich córka Emilia (1812–1878), wychodząc za Tomasza Mineykę (1808–1855), marszałka szlachty guberni wileńskiej, wniosła mu Widze Łowczyńskie w posagu (1830).

 

Tomasz Wawrzecki – ostatnie lata, rodzeństwo

Michał Wawrzecki (1785–1846), wojski brasławski był kolejnym właścicielem majątku Widze Łowczyńskie. Częstym gościem był tu wtedy Tomasz Wawrzecki, ostatni Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w czasie insurekcji kościuszkowskiej, który tu się leczył wodami jeziora Smerdis (którego nazwa związana była z zapachem siarkowodoru) i który tu zmarł (jest pochowany w Widzach).
Stargane trudami dla kraju siły, niedorównując usilnej jego gorliwości, przyśpieszyły za wczesny zgon dnia 5go sierpnia 1816 r.  w Widzach Łowczyńskich, gdzie w kąpieli wód siarczystych ratunek znaleźć się spodziewał.
Następni właścicielu majątku tj. Mineykowie wykorzystali uzdrowicielską renomę jeziora Smerdis i założyli tu uzdrowisko, zwane Łazienkami, działające do końca XIX wieku (obecnie jezioro, nad którym są Widze Łowczyńskie i nad którym jest dwór, nazywa się Łazienki). W latach 60. XIX wieku było tu 60 wanien, w których moczyli się kuracjusze, zatrudniano lekarzy.
Tomasz Wawrzecki pozostawił pogrążonych w smutku brata rodzonego, siostry, dalszą familię.
Rodzeństwo:
1. Marianna Wawrzecka (1748-1828) + mąż Marcin Badeni (1751-1826)
dzieci: 1. Zofia (1790-1859), 2. Ludwika Anna (1793-1873), 3. Sebastian (1799-1872),
2. Józef Wawrzecki (ur. ok. 1760)
+ żona (Aleksandra Szretter 1780-1799)
dzieci: 1. Zofia (1800), 2. Paulina (1800-1861)
+ żona Kunegunda Giedrojć (1790)
dzieci: 3. Łucja (1815-1833), 4. Aleksander (1815-1833), 5. Felicja ((1820), 6. Maria
(1820), 7. Józefa (1820),
3. Waleria Wawrzecka (ur. ok. 1760) + mąż N. Zawierski
dzieci: 1. Walery (1790),
4. Benedykt Wawrzecki (ur. ok. 1760) + żona Elżbieta Piottuch – Kublicka (1780)